Bir kolonun yanına yeni perde bağlanacaksa, mevcut temele ilave donatı filizi ekilecekse ya da çelik bir platform ayağı betona ankrajlanacaksa işin özü hep aynıdır: mevcut betona zarar vermeden doğru çapta ve doğru derinlikte delik açmak, o deliği kusursuz temizlemek ve donatıyı doğru kimyasalla sabitlemek. İşmak Karot, Eskişehir Odunpazarı'ndaki merkezinden yönettiği ekiplerle bu zinciri 20 yılı aşkın süredir kuruyor; saha kayıtlarımızda 81 ilin tamamından yapısal güçlendirme, filiz ekme ve kimyasal ankraj uygulaması bulunuyor.
Bu yazı, "hangi ile geliyorsunuz?" sorusunun cevabını il il, bölge bölge veriyor. Çünkü güçlendirme işi masa başından değil şantiyeden yönetilir; İstanbul'daki eski bir betonarme karkasla Konya'daki yeni bir depo yapısının beton kalitesi, donatı sıklığı ve uygulama koşulları birbirine benzemez. Yazının devamında filiz ekmenin adım adım yöntemini, kimyasal ankrajda reçine seçimini, kullandığımız Hilti ve Husqvarna ekipman parkını ve Eskişehir'den kurduğumuz sevk düzenini bulacaksınız.
Üç İş Tek Zincir: Güçlendirme, Filiz Ekme, Kimyasal Ankraj
Sahada bu üç kalem çoğu zaman aynı projenin ardışık adımlarıdır. Deprem performansı yetersiz bulunan bir yapıda önce güçlendirme projesi çizilir; perde ilavesi, kolon mantolama veya CFRP mantolama ile yapısal güçlendirme kararına göre mevcut taşıyıcılara yeni donatı bağlanması gerekir. Yeni donatının eski betonla birlikte çalışması, filiz ekme ve kimyasal dübelaj uygulamasının kalitesine bağlıdır. Filiz deliğinin kendisi ise bir delme işidir: darbesiz, titreşimsiz ve mevcut donatıyı kesmeyen elmas uçlu delgi, yani karot delme hizmeti.
Karot tarafında 32 mm'den 600 mm'ye kadar çap aralığında çalışıyoruz. Filiz ekme deliklerinde genellikle donatı çapının 4-8 mm üzerinde delik açılır; 16'lık bir filiz için 20-24 mm, 25'lik bir filiz için 32 mm mertebesinde delik tipiktir. Ankraj plakaları, çelik kolon ayakları ve makine kaideleri söz konusu olduğunda çaplar büyür; geniş çaplı deliklerde de aynı hassasiyetle, şakülünde ve projede verilen aks ölçüsünde deliyoruz. Delik eksen kaçıklığı ankraj kapasitesini doğrudan düşürdüğü için delme aşamasını "basit iş" saymıyor, güçlendirmenin taşıyıcı halkası olarak ele alıyoruz.
Bölge Bölge Kapsama: Hangi İlde Nasıl Çalışıyoruz?
Merkez Eskişehir'de; ekip ve ekipman sevkini bölge bölge planlıyoruz. Aşağıdaki başlıklar en yoğun çalıştığımız kuşakları anlatıyor; listede adı geçmeyen iller kapsam dışında değildir, sevk düzeni bölümünde 81 ilin tamamına nasıl ulaştığımızı ayrıca yazdık.
Marmara Sanayi Kuşağı: İstanbul, Bursa, Sakarya, Bilecik
Yapısal güçlendirme talebinin en yoğun olduğu kuşak burası. İstanbul'da ağırlık, eski betonarme stokun deprem güçlendirmesi ve dönüşüm projelerindeki perde-temel filiz işlerinde; İstanbul karot delme operasyonlarımız çoğunlukla filiz ekme ve ankraj uygulamalarıyla birlikte yürüyor. Meskun binada çalışırken düşük titreşimli delgi ve toz emişli düzen kuruyoruz; dairesi kullanılan binada güçlendirme yapmanın başka yolu yok.
Bursa'da otomotiv ve tekstil tesislerinin makine kaideleri, vinç yolu konsolları ve çelik platform ankrajları öne çıkıyor; Bursa karot delme ekibimiz fabrika duruşuna göre gece ve hafta sonu vardiyalarına alışıktır. Sakarya'da hem sanayi hem de zemin kaynaklı güçlendirme işleri görüyoruz; Sakarya karot delme sahalarında temel takviyesi ve ilave perde filizleri sık karşılaştığımız kalemler. Bilecik ise Eskişehir'e komşuluğu sayesinde en hızlı döndüğümüz illerden; Bilecik karot delme işlerinde mermer ocakları ve seramik tesislerindeki ekipman ankrajları belirgin bir yer tutuyor.
İç Anadolu Hattı: Ankara, Konya ve Merkez Üssümüz Eskişehir
Ankara'da kamu yapıları, okul ve hastane güçlendirmeleri ile ticari binaların performans iyileştirmeleri gündemin büyük kısmını oluşturuyor. Ankara karot delme ekibimiz güçlendirme projelerinde proje müellifi ve denetimle aynı dili konuşur: filiz derinlikleri, aderans boyu ve çekme testi isterleri şantiye defterine işlenerek ilerlenir. Konya tarafında büyük açıklıklı depo ve gıda tesislerinde çelik konstrüksiyon ankrajları ile prefabrik yapılarda birleşim güçlendirmeleri öne çıkıyor; Konya karot delme operasyonlarında geniş şantiye sahaları sayesinde ekipmanı büyük kurar, seri delgi düzeniyle çalışırız.
Eskişehir bizim merkez üssümüz. Depo, atölye ve ekip merkezimiz Odunpazarı'nda olduğu için Eskişehir karot delme ve güçlendirme işlerinde keşif-uygulama arası süre en kısa ildir; acil filiz ve ankraj işlerinde aynı gün saha kurulumuna çıkabiliyoruz. Organize sanayideki tesis tadilatlarından merkezdeki bina güçlendirmelerine kadar ilin her ölçekteki işi elimizden geçiyor.
İç Batı Anadolu: Kütahya ve Afyonkarahisar
Bu iki il, Eskişehir'den günübirlik yönettiğimiz ikinci halkadır. Kütahya'da seramik ve manyezit tesislerindeki makine kaideleri, bunker ve silo ankrajları düzenli iş kalemlerimiz arasında; Kütahya karot delme ekibi ağır sanayi ortamında, çalışan hat yanında iş yapmanın gerektirdiği emniyet düzenine hâkimdir. Afyonkarahisar'da mermer işleme tesisleri, gıda sanayii ve termal tesis tadilatları öne çıkıyor; Afyonkarahisar karot delme işlerinde blok kesme hatlarının titreşimli zeminlerine yapılan ankrajlarda reçine seçimini özellikle dikkatli yapıyoruz, çünkü dinamik yük altındaki ankraj statik hesapla aynı şey değildir.
Batı Karadeniz Geçişi: Bolu ve D-100/TEM Güzergâhı
Bolu, İstanbul-Ankara aksının ortasında olduğu için hem kendi sanayisine hem de güzergâh üzerindeki altyapı işlerine hizmet verdiğimiz bir il. Bolu karot delme sahalarında viyadük ve sanat yapısı çevresindeki güçlendirme delgileri, tünel içi ekipman ankrajları ve tesis tadilatları görülür. Kış şartları bu güzergâhta ayrı bir mühendislik konusudur: epoksi reçinelerin kürlenme süresi sıcaklıkla değiştiği için soğuk havada ya kış tipi reçine kullanır ya da uygulama bölgesini şartlandırırız. Bu detayı atlayıp standart reçineyle eksi sıcaklıkta filiz eken, çekme testinde sonucu görür.
Ege, Akdeniz, Karadeniz, Doğu ve Güneydoğu İlleri
İzmir ve Ege sanayi kuşağında liman geri sahası depoları ve fabrika tadilatları; Akdeniz hattında turizm tesislerinin sezon dışı güçlendirme pencereleri; Karadeniz'de eğimli arazide temel takviyesi ve istinat yapıları; Doğu ve Güneydoğu illerinde kamu yapıları ile sanayi yatırımlarının ankraj işleri… Her bölgenin kendi tempo ve şartı var, ancak uygulama standardımız değişmiyor: aynı ekipman seti, aynı reçine sistemleri, aynı tutanak düzeni. Uzak illerde işleri tek seferde bitirmek esastır; bu yüzden keşfi ayrıntılı yapar, malzemeyi yedekli yükler, ekibi işin toplam süresine göre konaklamalı planlarız. 81 ilin tamamındaki saha kaydımız tek tek bu düzenin üzerine yazıldı.
Uygulama Yöntemi: Delikten Donatıya
Filiz Ekme Adım Adım
Filiz ekme, doğru yapıldığında ekilen donatının mevcut betonla monolitik çalışmasını sağlar; yanlış yapıldığında ise sadece "delikte duran demir" elde edersiniz. Sahada uyguladığımız sıra şudur:
- Donatı taraması: Delik aksları işaretlenmeden önce mevcut donatı Ferroscan ile taranır; delikler donatı aralığına göre gerekirse proje müellifinin onayıyla kaydırılır. Mevcut donatıyı kesmek, güçlendirirken zayıflatmak demektir.
- Delgi: Filiz çapına ve derinliğine uygun delik, elmas karot ucu veya uygun çaplarda darbesiz delgiyle açılır. Derinlik, projedeki aderans boyuna göre belirlenir; "biraz eksik olsun idare eder" diye bir seçenek yoktur.
- Temizlik: Delik basınçlı hava ile üflenir, çelik fırça ile fırçalanır ve tekrar üflenir. Bu döngü en az iki kez tekrarlanır. Ankraj hasarlarının büyük kısmı tozlu deliğe enjeksiyon yapılmasından kaynaklanır; toz, reçine ile beton arasında ayırıcı film gibi davranır.
- Enjeksiyon: Onaylı epoksi veya vinilester reçine, karıştırıcı uçlu tabanca ile deliğin dibinden yüzeye doğru, hava boşluğu bırakmadan doldurulur.
- Donatı yerleşimi: Filiz, döndürülerek yavaşça deliğe sürülür; taşan reçine sıyrılır, donatı jelleşme süresi boyunca askıya alınır veya sabitlenir.
- Kür ve test: Reçine kürünü almadan filize yük verilmez. İstenen sahalarda çekme (pull-out) testi yapılır, sonuçlar tutanakla teslim edilir.
Kimyasal Ankrajda Reçine Seçimi ve Detaylar
Kimyasal ankraj, filiz ekmenin çelik eleman tarafındaki karşılığıdır: ankraj rodu, saplama veya bulon, reçineyle betona kenetlenir. Reçine seçimi işin kalbidir. Standart epoksiler yüksek aderans verir ama kürlenmesi yavaştır; hızlı kür isteyen işlerde vinilester sistemler tercih edilir. Delik ıslaksa, uygulama soğukta yapılacaksa veya ankraj dinamik yük altında çalışacaksa, kataloğun ilgili onay sayfasına bakmadan malzeme seçilmez. Karotla açılmış deliklerin iç yüzeyi darbeli deliğe göre daha düz olduğundan bazı reçine sistemleri karot deliğinde ilave pürüzlendirme ister; bu detayı bilmeden yapılan uygulama, kâğıt üstünde doğru malzemeyle bile eksik kapasite verir. Biz her iki durumu da uygulama talimatına göre çözer, kullanılan reçinenin lot bilgisini tutanağa işleriz.
Güçlendirme Sahasında Kesme, Kırma ve Boşluk Açma
Güçlendirme projeleri çoğu zaman sadece delgiden ibaret değildir. Perde ilave edilecek aksta mevcut dolgu duvarın sökülmesi, yeni kapı-pencere boşluklarının duvar açma yöntemiyle kesilerek alınması, hasarlı betonun kontrollü beton kırma ile uzaklaştırılması gerekir. Kesim gereken hatlarda sessiz ve temiz beton kesme düzenimizle çalışır, kalın kesitli perde ve temellerde halatlı beton kesme (wire saw) sistemini devreye alırız. Endüstriyel tesislerde ankraj ve kaide işlerinin ardından sahayı endüstriyel zemin tamiri ile teslim ediyoruz; makine oturduktan sonra çatlayan bir zemin, ankrajın da ömrünü kısaltır. Bütün bu kalemlerin tek elden yürümesi, şantiyede firma trafiğini ve koordinasyon hatasını azaltır.
Ekipman Parkı: Hilti, Husqvarna ve Ferroscan
Uygulama kalitesini iki şey belirler: ekip ve ekipman. Delgi tarafında Hilti karot motorları ve Husqvarna kesme-delme sistemleriyle çalışıyoruz; 32-600 mm çap aralığını karşılayan uç ve sehpa setimiz her sevk aracında eksiksiz bulunur. Donatı tespitinde Hilti Ferroscan tarama cihazı kullanıyoruz; kapak betonu kalınlığı ve donatı yerleşimi delgiden önce haritalanır, böylece filiz deliği mevcut donatıya çarpmadan projedeki aksına oturur. Enjeksiyon tarafında karıştırıcı uçlu tabancalar, delik temizliği için basınçlı hava ve çap-uyumlu çelik fırça takımları setin sabit parçasıdır. Elektrik altyapısı zayıf sahalar için jeneratör, su gereken delgiler için taşınır depo taşırız; "sahada priz yokmuş, su yokmuş" diye iş dönmez. Ekipmanın tamamı periyodik bakımlıdır, çünkü uzak ildeki bir arıza sadece bizim değil, şantiyenin de gününü yakar.
Lojistik: Eskişehir'den 81 İle Sevk Düzeni
Eskişehir, bu iş için haritanın doğru yerindedir. İstanbul, Ankara, Bursa ve Konya gibi büyük pazarların hepsine ana yol bağlantısıyla ulaşılır; Bilecik, Kütahya, Afyonkarahisar ve Bolu günübirlik operasyon halkamızın içindedir. Sevk düzenimiz üç halka üzerine kurulu: birinci halkada Eskişehir ve komşu iller, keşiften uygulamaya en hızlı döndüğümüz sahalardır. İkinci halkada Marmara ve İç Anadolu'nun büyük illeri yer alır; bu illere ekip ve ekipmanı iş programına göre planlı sevk ederiz. Üçüncü halka uzak illerdir: buralarda işi tek mobilizasyonda bitirecek şekilde keşif, malzeme ve konaklama birlikte planlanır. Reçine gibi raf ömürlü malzemeler depomuzdan taze lotlarla yüklenir; uzak ilde bayiden bulunmayan bir kimyasalın işi durdurmasına izin vermeyiz. Randevulu çalışırız: hangi gün hangi sahada olacağımız, şantiye yetkilisiyle yazılı teyit edilir.
Sık Sorulan Sorular
Filiz ekme derinliği neye göre belirlenir?
Derinliği uygulayıcı değil, proje belirler. Güçlendirme projesinde her filiz için donatı çapına, beton sınıfına ve kullanılan reçinenin onay değerlerine bağlı bir aderans boyu verilir. Biz sahada bu derinliği delgi sehpasındaki derinlik sınırlayıcıyla birebir uygular, tutanakta delik derinliğini kayıt altına alırız. Projesiz gelen küçük işlerde ise reçine üreticisinin uygulama tablosuna göre derinlik öneririz.
Kimyasal ankraj mı mekanik dübel mi?
Yük büyükse, kenar mesafesi darsa, beton düşük dayanımlıysa veya donatıya yakın çalışılıyorsa kimyasal ankraj öne geçer; genleşme kuvveti olmadığı için betonu çatlatmaz ve kenara daha yakın uygulanabilir. Mekanik dübel, hafif ve orta yüklerde hızlı çözümdür. Taşıyıcı sisteme bağlanan her elemanda tercihimiz ve önerimiz kimyasal sistemdir.
Uygulama sırasında bina kullanılmaya devam edebilir mi?
Çoğu durumda evet. Karotlu delgi darbesiz ve düşük titreşimli olduğu için meskun binalarda, çalışan fabrikalarda ve hizmet veren kamu yapılarında kat kat veya bölge bölge planlamayla uygulama yapıyoruz. Gürültüye duyarlı sahalarda mesai saatlerini şantiye yönetimiyle birlikte belirler, toz emişli ve sulu sistemlerle ortamı temiz tutarız.
Çekme (pull-out) testi yapıyor musunuz?
Denetimin veya işverenin istediği sahalarda ekilen filizlerden örnekleme yoluyla çekme testi yapılır ve sonuçlar raporlanır. Test edilecek filiz sayısı ve yük değeri projedeki isterlere göre belirlenir. Test isteği keşif aşamasında bildirilirse programı ona göre kurar, kür sürelerini test gününe göre planlarız.
Uzak bir ildeki küçük bir iş için de gelir misiniz?
Geliriz; ancak dürüst cevap şudur: uzak ilde küçük işin mobilizasyon maliyeti işin kendisinden büyük olabilir. Bu durumda ya işi aynı bölgedeki diğer programlarımızla birleştirip tarih öneririz ya da maliyeti baştan net söyleriz. Saha kaydımızın 81 ilin tamamını kapsaması, her işi her şartta ekonomik yapabildiğimiz iddiası değil, doğru planlamayla her ile ulaştığımızın kanıtıdır.
Yapısal güçlendirme, filiz ekme veya kimyasal ankraj işiniz hangi ilde olursa olsun, keşif ve programlama için bize ulaşın. Projenizi okur, sahanızı sorar, size uygulanabilir bir takvim ve net bir kapsamla döneriz. İşmak Karot — merkez Eskişehir Odunpazarı, saha kaydı 81 ilin tamamında.