Kütahya'da Filiz Ekme İşi Nereden Geliyor
Kütahya filiz ekme talebi bize üç ana koldan ulaşıyor. Birincisi mevcut binaya ilave kat çıkılması ya da taşıyıcı sisteme yeni bir betonarme perde eklenmesi; ikincisi deprem yönetmeliği kapsamında yapılan kolon ve kiriş güçlendirmeleri; üçüncüsü sanayi tarafında makine kaidesi, platform ayağı, rampa ve istinat elemanı gibi yeni betonarme parçaların eski betona bağlanması. Üç işin de özü aynıdır: kürünü yıllar önce tamamlamış mevcut betonun içine, projede yazan çapta ve derinlikte donatı (filiz) ekmek ve yeni dökülecek betonun yükünü bu donatı üzerinden eskiye aktarmasını sağlamak.
Eskişehir Odunpazarı'ndaki merkezimizden Kütahya yaklaşık 170 km. İl merkezine, Tavşanlı ve Simav hattına, Gediz ve Emet tarafına ekipman parkımızı taşıyarak gidiyoruz. Kütahya Porselen çevresindeki seramik-porselen tesisleri ile Seyitömer ve Tunçbilek'teki termik santral ve maden sahalarının bakım-onarım işleri, filiz ekmenin en yoğun karşımıza çıktığı yerler. Buralarda çalışma penceresi planlı duruşla sınırlı olduğu için işi tek seferde bitecek şekilde planlıyoruz.
Filiz ekme, dışarıdan bakıldığında "betona delik aç, demir sok" gibi görünen ama içinde ciddi bir hesap barındıran bir uygulamadır. Ekim derinliği yanlış seçilirse donatı akma dayanımına ulaşmadan sıyrılır; delik temizliği atlanırsa reçine betona değil toza yapışır; mevcut donatı kesilirse kazandığınızdan fazlasını kaybedersiniz.
Filiz Ekme ile Kimyasal Ankraj Arasındaki Fark
Her ikisi de mevcut betona kimyasal reçineyle çubuk gömme işidir; ayrım hesap mantığındadır. Kimyasal ankrajda genellikle dişli çubuk kullanılır ve hesap, ankrajın çekme-kesme kapasitesi ile beton koni kopması üzerinden yürür; makine ayağı, korkuluk, konsol gibi bağlantılarda tercih edilir. Filiz ekmede ise nervürlü inşaat demiri kullanılır ve amaç, ekilen donatının yeni betonla birlikte tek parça bir betonarme eleman gibi davranmasıdır. Yani filiz, ankraj değil, donatı devamıdır.
Bu fark doğrudan derinliğe yansır. Ankrajda gömme derinliği çubuk çapının 8-12 katıyla sınırlı kalabilirken, filiz ekmede donatının kenetlenme (aderans) boyunu sağlaması beklenir; bu da genellikle çap çarpı 15-20 aralığına çıkar. Ø16 donatı için ankraj mantığıyla 160 mm yeterli görünebilirken, filiz mantığında 240-320 mm derinliğe inersiniz. Detaylı ürün ve uygulama farkları için filiz ekme ve kimyasal dübelaj sayfamıza, saplama esaslı bağlantılar için Kütahya kimyasal ankraj sayfamıza bakabilirsiniz.
Kullanılan kimyasal da bu yüzden rastgele seçilmez. Filiz ekmede tercihimiz, sürünme (creep) davranışı iyi olan ve çatlamış betonda kullanım onayı bulunan epoksi esaslı kartuşlardır. Vinilester ürünler hızlı kürlenir ve montaj işlerinde işe yarar; ancak taşıyıcı sisteme kalıcı yük aktaran filizlerde epoksinin uzun süreli yük altındaki kararlılığı belirleyicidir.
Ekim Derinliği ve Delik Çapı: Sahada Kullandığımız Ölçüler
Filiz ekmede iki sayı işin kaderini belirler: delik çapı ve ekim derinliği. Delik çapı, donatı çapından 4-8 mm büyük seçilir; bu boşluk reçinenin donatıyı çepeçevre sarması için gereklidir. Çok dar delikte reçine filmi incelir ve donatı ile beton arasında sürekli bir bağ oluşmaz, çok geniş delikte ise reçine kalınlığı artar, kürlenmede iç gerilme ve büzülme problemleri baş gösterir.
Sahada başvurduğumuz pratik çerçeve şudur; kesin değerler her zaman projeden ve kullanılan kartuşun onay tablosundan okunur:
- Ø12 donatı: 16 mm delik, tipik ekim derinliği 180-240 mm
- Ø14 donatı: 18 mm delik, tipik ekim derinliği 210-280 mm
- Ø16 donatı: 20 mm delik, tipik ekim derinliği 240-320 mm
- Ø20 donatı: 25 mm delik, tipik ekim derinliği 300-400 mm
- Ø25 donatı: 32 mm delik, tipik ekim derinliği 375-500 mm
- Ø32 donatı: 40 mm delik, tipik ekim derinliği 480-640 mm
Derinliği aşağı çeken ya da yukarı iten en önemli değişken mevcut betonun sınıfıdır. Proje C30 yazıyor olabilir; ama 1980'ler yapımı bir üretim binasının kolonu sahada C20 hatta altına düşebiliyor. Beton sınıfı düştükçe aderans dayanımı düşer, aynı donatıyı tutturmak için derinliği artırmak gerekir. Bu yüzden keşifte beton sınıfını tahminle geçmiyoruz; gerektiğinde karot ile numune alıp basınç dayanımını laboratuvarda tespit ettiriyoruz. C25, C30 ve C35 arasındaki fark, ekim derinliğinde onlarca santimetreye karşılık gelebilir.
İkinci belirleyici, donatının ne tür kuvvet aktardığıdır. Sadece kesme kuvveti aktaran bir bağlantı filizi ile, ilave kattaki kolon donatısının devamı olarak çalışan ve akma dayanımını görecek bir filiz aynı derinlikte olmaz. Üçüncüsü kenar mesafesi ve filizler arası açıklıktır: beton kenarına çok yakın ekilen filiz, yük altında betonu koni halinde koparıp çıkarır.
İlave Kat, Perde Ekleme ve Kolon-Kiriş Güçlendirmesi
Kütahya'da en çok karşılaştığımız senaryo, mevcut betonarme binaya kat ilavesi. Bu işte mevcut kolonun üst kotunda beton yüzeyi pas payına kadar kırılır, mevcut donatı ortaya çıkarılır, sonra ilave kat kolonunun donatı düzenine karşılık gelecek şekilde filizler ekilir. Kritik nokta, ekilen filizlerin mevcut donatı ile aynı akslarda olması ve etriye düzenini bozmamasıdır. Bunun için delme öncesi Ferroscan ile donatı taraması yapıp mevcut boyuna donatı ve etriye hatlarını yüzeye işaretliyoruz.
Perde ekleme işi daha zahmetlidir. Yeni perdenin mevcut kirişe, döşemeye ve temele bağlanması gerekir; üç ayrı yüzeyde, farklı çap ve sıklıkta filiz düzeni kurulur. Perde-döşeme birleşiminde çoğunlukla iki sıra halinde Ø12-Ø16 filiz, temel birleşiminde daha kalın ve derin filizler kullanılır. Mevcut yüzeyin pürüzlendirilmesi de şarttır; düz sıvalı yüzeye dökülen beton, filizler kusursuz olsa bile ara yüzeyde kayma düzlemi oluşturur.
Kolon ve kiriş güçlendirmesinde filiz, mantolama donatısını mevcut kesite bağlar. Karbon fiber gerektiren durumlarda yapısal güçlendirme ve CFRP mantolama ile filiz ekimini aynı iş programına yazıyor, kırım gerektiren bölümlerde kontrollü beton kırma yöntemlerini kullanıyoruz. Güçlendirme yapılan bina genelde boşaltılmadığı için titreşimsiz ve tozsuz çalışma burada lüks değil, zorunluluktur.
TS 500 ve Deprem Yönetmeliği Bağlamında Filiz Ekme
Filiz ekme, keyfe göre yapılan bir tamir yöntemi değil, projeye tabi bir imalattır. TS 500 betonarme yapıların hesap ve yapım kurallarını, kenetlenme boyu ve donatı düzeni esaslarını tanımlar; ekilen filizin de bu kenetlenme mantığını sağlaması beklenir. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ise mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesini ayrı bir bölümde ele alır; güçlendirme projelerinde ekilen donatının çapı, derinliği, aralığı ve kullanılacak kimyasalın onay sınıfı proje müellifi tarafından belirlenir.
Bizim rolümüz bu noktada nettir: projeyi biz yazmayız, eksiksiz uygularız. Sahaya geldiğimizde güçlendirme projesindeki filiz detay paftasını isteriz; pafta yoksa ve iş taşıyıcı sistemi ilgilendiriyorsa statik proje müellifi devreye girmeden delik açmayız. Denetime ve binanın güvenliğine konu olan bir imalatta tahminle çalışmak kabul edilebilir değildir.
Uygulama sırasında kayıt tuttuğumuz kalemler de yönetmelik ve denetim tarafının beklediği kalemlerdir:
- Ekilen filizlerin adedi, çapı, ekim derinliği ve aks aralığı
- Kullanılan kimyasalın markası, kartuş partisi ve son kullanma tarihi
- Uygulama anındaki beton yüzey sıcaklığı ile beklenen kürlenme süresi
- Delik temizliğinin (hava-fırça-hava döngüsü) tamamlandığına dair kontrol
- Talep edilmesi halinde numune filizlerde hidrolik kriko ile çekme (pull-out) testi ve yazılı sonuç raporu
Uygulama Disiplini: Delik Temizliği, Enjeksiyon ve Kürlenme
Filiz ekmede en sık yapılan hata delik temizliğidir. Darbeli matkapla açılan delikte çeperde ince bir beton unu tabakası kalır; bu toz alınmazsa reçine betona değil toza yapışır ve aderans dayanımı yarıya kadar düşer. Sabit protokolümüz şudur: yağsız basınçlı hava ile dipten ağıza iki kez üfleme, delik çapına tam uyan çelik tel fırça ile iki kez fırçalama, ardından tekrar iki kez üfleme. Küçük gelen fırça çepere değmez, işlem hükümsüz sayılır.
Enjeksiyon her zaman delik dibinden başlar; derin deliklerde uzatma hortumu ve piston tıpası kullanılır, tabanca geri çekilerek ilerlenir ki hava boşluğu kalmasın. Kartuşun ilk çıkışındaki 10-15 cm reçine ıskartaya atılır. Delik hacminin üçte ikisi dolduktan sonra donatı hafifçe döndürülerek itilir; ağızdan reçine taşması, deliğin tam dolduğunun kanıtıdır.
Kürlenmede iki ayrı süreyi karıştırmamak gerekir. Jelleşme süresi, donatıyı yerleştirmek için elinizde kalan süredir; dolduktan sonra donatıyı oynatmak bağı kalıcı olarak bozar. Tam kürlenme süresi ise filizin tasarım yükünü taşıyabilir hale gelmesi için beklenen süredir ve hava sıcaklığına değil beton yüzey sıcaklığına bağlıdır. Kütahya'nın kışında beton sıcaklığı hava sıcaklığının belirgin şekilde altında kaldığı için, aynı epoksi kartuş yazın birkaç saatte kürlenirken kışın bir günü bulabilir. Bu süre iş programına baştan yazılır.
Kütahya Sahasında Tipik İşler ve Çalışma Şeklimiz
Seramik ve porselen tesislerinde en sık gelen talep, yeni hat yatırımı sırasında makine kaidesi ve platform ayaklarının mevcut zemine bağlanması. Zemin genelde kalın sanayi betonu, altında ısıtma-soğutma hatları ve elektrik tavaları geçiyor; delmeden önce tarama şart. Termik santral ve maden sahalarında bant konveyör kaideleri ve aşınmış beton kesitlerin yeniden teşkili öne çıkıyor; Tavşanlı, Simav ve Gediz tarafında ise konut ve kamu binalarındaki güçlendirme kaynaklı filiz işleri ağırlıkta.
Ekipman tarafında Hilti ve Husqvarna makine parkıyla, elmas soketli ve su soğutmalı düzende çalışıyoruz. Filiz deliklerinin bir kısmı darbeli matkapla açılır; donatı yoğun bölgelerde ya da büyük çaplı filizlerde titreşimsiz karot yöntemine geçiyoruz. Karotla açılan delikte çeper pürüzsüz olur; bu durumda ürünün karot deliği için deklare ettiği düşük aderans değerleri kullanılır ya da özel çırpma fırçasıyla çeper pürüzlendirilir. Bu ayrımı bilmeden karotla filiz eken uygulamacı, farkında olmadan hesabın altında kalır.
Aynı sahada boşluk açma, kesim ve söküm işleri de varsa tek ekiple koordine ediyoruz; Kütahya beton kesme ve Kütahya karot hizmetlerimizle filiz ekimi çoğu projede yan yana yürüyor. İlin sanayi yapısının bu işlere nasıl yansıdığını seramik, porselen ve madencilik odaklı blog yazımızda anlattık; komşu ildeki aynı hizmet için Eskişehir filiz ekme sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kütahya'da filiz ekme fiyatı neye göre belirlenir?
Fiyatı belirleyen kalemler; filiz adedi, donatı çapı ve ekim derinliği, mevcut beton sınıfı ile donatı yoğunluğu, kullanılan kimyasalın tipi, çalışma yüksekliği ve pozisyonu, ayrıca çekme testi istenip istenmediğidir. Ø12 filizle Ø25 filiz arasında hem delme süresi hem kimyasal sarfiyatı katlanır. Bu yüzden telefonda rakam söylemiyoruz; ücretsiz keşifte ölçü alıp yazılı teklif veriyoruz.
Filiz ekme derinliği nasıl belirleniyor, standart bir değer var mı?
Tek bir standart değer yok. Derinlik; donatı çapı, mevcut betonun basınç dayanımı, filizin aktardığı kuvvet tipi, kenar mesafesi ve kimyasalın onay tablosundaki aderans değerlerine göre hesaplanır. Pratikte çap çarpı 15 ile 20 aralığı sık görülür, yani Ø16 için yaklaşık 240-320 mm. Güçlendirme işlerinde bu değer projeden okunur, sahada tahminle belirlenmez.
Filiz ekiminden sonra betonu ne zaman dökebiliriz?
Kullanılan kimyasalın tam kürlenme süresi dolmadan üzerine beton dökülmez. Süre, beton yüzey sıcaklığına ve ürün tipine göre değişir: ılık havada birkaç saat yeterli olabilirken, kış şartlarında epoksi esaslı ürünlerde bu süre 12-24 saate hatta üzerine çıkabilir. Ekibimiz işe başlamadan hangi ürünle çalışılacağını ve kaç saat bekleneceğini net söyler; iş programı buna göre kurulur.
Delik açarken mevcut donatıya denk gelirse ne yapıyorsunuz?
Delme öncesi Ferroscan ile tarama yapıp boyuna donatı ve etriye hatlarını yüzeye işaretliyor, filiz düzenini bu haritaya göre kaydırıyoruz. Beklenmedik bir donatıya denk gelinirse delik durdurulur, nokta birkaç santim kaydırılır veya donatı delici uçla ilerlemenin uygun olup olmadığı proje müellifine sorulur. Mevcut donatıyı habersiz kesip devam etmek bizim çalışma şeklimizde yoktur.
Filiz ekme için statik proje şart mı?
İş taşıyıcı sistemi ilgilendiriyorsa şarttır. İlave kat, perde ekleme, kolon-kiriş güçlendirmesi gibi işlerde filizin çapı, derinliği ve aralığı statik projede tanımlanır; biz bu detay paftasını uygularız. Buna karşılık makine kaidesi, korkuluk ya da küçük bir konsol gibi taşıyıcı olmayan bağlantılarda uygulama, üreticinin onay tablosuna ve saha ölçümlerine dayanarak yapılabilir. Hangi kategoriye girdiğini keşifte birlikte netleştiriyoruz.
Ekilen filizlerin sağlamlığı test edilebiliyor mu?
Evet. Hidrolik çekme krikosu ve manometreyle numune filizlere pull-out testi uygulanır; belirlenen test yükünde sıyrılma veya deplasman olup olmadığı izlenir. Genellikle uygulanan filizlerin belirli bir yüzdesi seçilir, en az üç adet test edilir. Sonuçları yazılı raporla teslim ediyoruz; denetim firması ve teknik ofis dosyaları için bu belge kullanılabilir.
Kütahya merkez, Tavşanlı, Simav, Gediz, Emet, Altıntaş ve Domaniç'te ilave kat, perde ekleme, güçlendirme ya da sanayi kaynaklı bir filiz ekme işiniz varsa önce yerinde bakalım. Hilti ve Husqvarna ekipman parkımız, su soğutmalı ve titreşimsiz çalışma düzenimiz, Ferroscan taramamız ve sigortalı ekibimizle geliyor; ölçüye dayalı yazılı teklif sunuyoruz. Ücretsiz keşif için 0530 030 50 26 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
