Kahramanmaraş, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından Türkiye'nin en yoğun şantiye trafiğine sahip illerinden biri hâline geldi. Pazarcık ve Elbistan merkezli iki büyük sarsıntı, kentin yapı stoğunun ciddi bölümünü ya yıktı ya da güçlendirme bekleyen hasarlı yapı sınıfına soktu. Bugün Onikişubat'taki rezerv yapı alanlarından Elbistan'ın yeniden kurulan mahallelerine kadar her yerde vinç, kalıp ve demir görüyorsunuz. Bu tablo, elmas karot delme, beton kesme ve kimyasal ankrajı Kahramanmaraş'ta bir tercih olmaktan çıkarıp teknik zorunluluk hâline getirdi. Çünkü deprem görmüş bir yapıda kırıcıyla açılan her delik, betonda yeni kılcal çatlak demektir; darbesiz çalışan elmas teknolojisi ise kesiti örselemeden işi bitirir.
İşmak Karot olarak merkezimiz Eskişehir Odunpazarı'nda; 20 yılı aşkın süredir elmas karot delme, beton kesme, halatlı kesim ve kimyasal ankraj işlerindeyiz. Bu yazıda Kahramanmaraş özelinde hangi işte hangi yöntemin doğru olduğunu, çap ve derinlik sınırlarını, toz ve su kontrolünü, güçlendirme projelerinde filiz ekiminin nasıl yapılması gerektiğini sahada karşılığı olan detaylarla anlatacağız. Yazıyı okuyup bitirdiğinizde, şantiyenize gelecek karot ekibine hangi soruları sormanız gerektiğini de bilmiş olacaksınız.
Deprem Sonrası Kahramanmaraş'ta Karotun ve Güçlendirmenin Yeri
Onikişubat ve Dulkadiroğlu'nda ayakta kalan ama orta hasar sınırında gezinen binlerce bina var. Bu binaların kaderini belirleyen süreç bellidir: önce mevcut betonun gerçek dayanımı ölçülür, ardından performans analizi yapılır, analiz güçlendirme diyorsa proje çizilir ve uygulamaya geçilir. Bu zincirin hem ilk halkasında hem son halkasında karot ekibi vardır. İlk halkada beton numunesi almak için, son halkada güçlendirme elemanlarını mevcut taşıyıcıya bağlamak için.
Karot Numunesi Alma: Betonun Gerçek Dayanımını Öğrenmek
Performans analizinin girdisi, yapıdan alınan silindir beton numunelerdir. Standart uygulamada Ø100 mm elmas uçla, tercihen perde ve kolonların orta bölgelerinden numune alınır. Kritik nokta şudur: delime başlamadan önce donatı tarama cihazıyla etriye ve boyuna donatının yeri işaretlenir; numune donatıyı kesmeden alınmalıdır. Hem numunenin laboratuvar sonucu sağlıklı çıkar hem de kesitin taşıma kapasitesine dokunulmamış olur. Numune alındıktan sonra açılan boşluk kendi hâline bırakılmaz; rötresiz tamir harcıyla doldurulur. Kahramanmaraş'ta hasar tespiti tartışmalı binalarda bu numuneler mahkeme dosyasına giren belgeler olduğu için, alım yerinin kat, aks ve eleman bazında etiketlenmesi de işin parçasıdır.
Perde Ekleme ve Mantolamada Filiz Ekimi
Kahramanmaraş'taki güçlendirme projelerinin büyük bölümü, mevcut betonarme çerçeveye yeni perde duvar eklenmesi üzerine kurulu. Yeni perdenin mevcut kolon ve kirişle birlikte çalışabilmesi için ara yüzde donatı filizi şarttır. Uygulamanın doğrusu şöyle işler: Projede belirtilen çapta, genellikle Ø12 ile Ø25 arasında donatı için, donatı çapından 4 ila 6 mm büyük delik açılır. Delik derinliği projeye göre değişir ama pratikte 15 ila 20 donatı çapı aralığında gezer; Ø16 filiz için kabaca 25 ile 32 cm arası bir derinlik konuşuyoruz demektir. Delik açıldıktan sonra içi çelik fırça ve basınçlı havayla temizlenir; toz kalmış deliğe basılan epoksi tutmaz, bu iş kimyanın değil temizliğin işidir. Epoksi esaslı ankraj harcı delik dibinden yukarı doğru enjekte edilir, donatı döndürerek yerleştirilir. Kürlenme süresi ortam sıcaklığına bağlıdır; Maraş'ın sıcak yaz günlerinde birkaç saat yeterken, Göksun ve Elbistan'ın eksi derecelerdeki kış şantiyelerinde kış tipi reçine kullanmak ve süreyi uzatmak gerekir.
Filiz ekiminde işin sağlamasını yapmanın tek yolu çekme testidir. Rastgele seçilen filizlere hidrolik test cihazıyla proje yükü uygulanır, deplasman okunur. Denetim firması veya yapı denetim bu testi istemese bile biz öneririz; güçlendirilen bina bir daha sarsıldığında o filizler çalışacak.
Hasarlı Yapılarda Kontrollü Söküm
Ağır hasarlı bir binaya balyoz ve hidrolik kırıcıyla girmek, bitişik nizamdaki sağlam komşu yapıya titreşim yüklemek demektir. Dulkadiroğlu'nun eski çarşı dokusu gibi bitişik nizam bölgelerde bu risk ciddiye alınmalı. Halatlı kesim ve duvar testeresiyle taşıyıcı elemanlar parçalara bölünür, her parça vinçle askıya alınıp indirilir. Yöntem kırıcıya göre yavaş görünür ama komşu parselde çatlak, dava ve durdurulan şantiye maliyetiyle kıyaslandığında hesap tersine döner.
Elmas Karot Delme: Çaplar, Derinlikler, Uygulamalar
Karot makinesi, çevresine elmas soket lehimlenmiş çelik boruyu yüksek devirde döndürerek betonu dairesel keser. Darbe yoktur; delik çevresindeki betonda mikro çatlak oluşmaz, delik ağzı kırıksız ve terazisinde çıkar. Standart ekipmanla 32 mm'den 1200 mm'ye kadar çap aralığında çalışılır; uç boyları seri uzatmalarla eklenerek metrelerce derinliğe inilebilir. Donatıya denk gelinirse elmas soket donatıyı da keser; ancak taşıyıcı elemanda hangi donatının kesilebileceğine uygulayıcı değil, projenin statik sorumlusu karar verir. Bu ayrımı atlayan şantiyelerde sonradan çözümü pahalı sorunlar çıkıyor.
Tesisat ve Altyapı Delikleri
Kahramanmaraş'ta yükselen yeni konut bloklarında mekanik ve elektrik tesisatı için delik ihtiyacı bitmez: temiz su ve kalorifer hatları için Ø52 ile Ø82, pis su kolonları için Ø102 ile Ø132, havalandırma ve baca geçişleri için Ø152'den Ø352'ye uzanan çaplar günlük işimizdir. Yangın sprink hatları, klima bakır boruları ve kablo tavası geçişleri de eklenince bir blokta yüzlerce delik konuşuluyor. Perde ve döşemedeki her geçiş deliği açılmadan önce donatı taranır; kesilen donatı varsa yeri kayıt altına alınıp proje müellifine bildirilir.
Büyük Çaplı Deliklerde Dikkat Edilecekler
Ø300 üzerine çıkıldığında iş artık yalnızca delmek değil, çıkan karot parçasını güvenle almaktır. 30 cm kalınlığındaki bir perdeden alınan Ø600 karot parçası 200 kilogram civarındadır; bu parça serbest düşerse alt katta can ve mal tehdididir. Delime başlamadan parçaya ankraj takılır, halatla askıya alınır, düşme yönündeki alan boşaltılıp bariyerlenir. Asansör kuyusu havalandırmaları, jeneratör egzoz çıkışları ve arıtma tesisi boru geçişleri bu sınıfa girer.
Beton Kesme ve Halatlı Kesim
Duvar Testeresi ile Boşluk Açma
Raya monte elmas diskli duvar testeresi, betonarme perdede tek yüzden 40 cm'e kadar, iki yüzden çalışıldığında 70-80 cm kalınlığa kadar düz hat keser. Kapı ve pencere boşluğu açma, asansör kapı boşlukları, güçlendirme projelerinde perdeye kapı açılması ve merdiven kovası büyütme tipik işlerdir. Kesim sulu yapılır; disk su ile soğutulur, açığa çıkan çamur vakumla toplanır. Kesilen panel ya küçük parçalara bölünüp elle taşınır ya da vinçle alınır; hangi yöntemin seçileceği daha keşifte netleştirilir.
Halatlı Kesim: Kalın Kesitin Tek Gerçekçi Çözümü
Elmas boncuklu halat, kasnak sistemiyle kesitin çevresinden döndürülür ve kalınlık sınırı pratikte ortadan kalkar. Temel kütleleri, köprü ayakları, makine kaideleri ve bir metreyi aşan perdeler halatın işidir. Halatlı kesimde iki konu pazarlık kabul etmez: birincisi su; halat susuz çalıştırılmaz, hem soğutma hem kesim verimi suya bağlıdır. İkincisi hat güvenliği; halat koparsa kopan uç kamçı gibi savrulur, bu yüzden halat güzergâhı çalışma sırasında tamamen boşaltılır ve makine operatörü korunaklı noktadan yönetir. Deprem sonrası kaldırılan ağır hasarlı sanayi yapılarının iri temel kütlelerinde halatlı kesim, patlatma ve darbeli yıkıma göre çevre yapılar açısından kıyas kabul etmez derecede kontrollüdür.
Tekstil ve Metal Sanayisinde Karot İşleri
Kahramanmaraş, iplik ve dokumada Türkiye'nin en büyük üretim üslerinden biri; kentteki organize sanayi bölgesi ağırlıklı olarak tekstil çalışır. İplik fabrikalarında ring ve open-end makine hatları yenilendikçe eski ankrajlar iptal edilir, yeni makine yerleşimine göre zemine kimyasal ankraj yapılır. Titreşimli çalışan makinelerde ankraj derinliği ve reçine seçimi üstünkörü geçilecek konu değildir; gevşeyen bir makine ayağı hem yatak ömrünü hem iplik kalitesini vurur. Klima santralleri ve nem kontrol kanalları için perde geçişleri, kompresör dairelerine giden basınçlı hava hatları, boyahanelerde kimyasal tahliye kanalları derken bir tekstil tesisinde karot ekibinin işi hiç bitmez.
Metal tarafında Kahramanmaraş'ın çelik mutfak eşyası üretimi köklüdür; Dulkadiroğlu ve sanayi sitelerindeki atölyelerde pres temelleri, giyotin makas kaideleri ve çelik konstrüksiyon kolon ankrajları için sürekli talep gelir. Fabrika işinin şantiyeden farkı üretimin durmamasıdır: kesim ve delme işleri çoğu zaman hafta sonuna veya gece vardiyasına planlanır, sulu kesim çamuru üretim alanına bulaştırılmadan vakumla anında toplanır, gıda ve tekstil temaslı alanlarda hijyen kurallarına uyulur. İşi alırken verdiğimiz saat taahhüdü, fabrikanın üretim planına verdiğimiz sözdür.
Afşin-Elbistan Enerji Havzasında Beton İşleri
Elbistan ve Afşin, Türkiye'nin en büyük linyit rezervinin üzerinde oturur; havzadaki termik santraller ve maden sahaları, il ekonomisinin tekstille birlikte ikinci büyük ayağıdır. Enerji tesislerinde beton işleri kendine özgü ağırlıktadır: bant konveyör temelleri, bunker ve silo duvarları, türbin tablaları, soğutma suyu kanalları gibi elemanlar hem kalın kesitli hem yoğun donatılıdır. Bu kesitlerde delik büyütme, kanal açma ve söküm işlerinin çoğu ancak halatlı kesim ve büyük çaplı karotla çözülür.
Santral sahasında çalışmanın kendi disiplini vardır. İş izni sistemine girilir, enerji izolasyonu ve etiketleme prosedürlerine uyulur, kesim suyunun nereye tahliye edileceği önceden onaylatılır. Revizyon duruşları takvimle yarıştığı için ekipman yedekli götürülür; duruşun ortasında arızalanan tek makineyle bekleyen bir santral ekibi, kabul edilebilir bir manzara değildir. Bu tempoya alışık olmayan ekiplerin enerji sahasında zorlandığını çok gördük; biz keşif aşamasında saha prosedürlerini isteyip planı ona göre kurarız.
Kahramanmaraş'ta Bir Karot İşi Adım Adım Nasıl Yürür?
- Keşif ve proje incelemesi: İşin fotoğrafları, varsa statik ve tesisat projeleri incelenir; delik çapları, adetleri ve konumları netleştirilir. Gerekirse yerinde keşif yapılır.
- Donatı ve tesisat taraması: Delinecek her bölge donatı tarama cihazıyla kontrol edilir; gömülü elektrik hattı, su borusu veya öngerme halatı ihtimali elenir.
- Yöntem ve ekipman seçimi: Çap, derinlik, kesit kalınlığı ve ortam koşuluna göre karot, duvar testeresi veya halat kararı verilir; sulu ya da kuru sistem belirlenir.
- Güvenlik hazırlığı: Çalışma alanı bariyerlenir, alt kat boşaltılır, elektrik hattı kaçak akım rölesinden beslenir, kişisel koruyucu donanım kontrol edilir.
- Delme ve kesme uygulaması: Makine ankrajlanır veya vakumla sabitlenir, kesim projedeki hatta ve terazide yürütülür; su ve çamur anlık olarak vakumlanır.
- Parça alma ve temizlik: Karot parçaları ve kesilen paneller kontrollü indirilir, çalışma alanı çamur ve moloz bırakılmadan teslim edilir.
- Kayıt ve test: Kesilen donatılar rapora işlenir; filiz ekimi yapıldıysa talep hâlinde çekme testiyle doğrulama yapılır.
Darbeli Kırıcı Yerine Elmas Teknolojisi: Somut Farklar
- Titreşim yok: Deprem görmüş yapıda mevcut mikro çatlakları büyütmez, komşu yapıya sarsıntı iletmez.
- Ölçü hassasiyeti: Delik projedeki çapta ve konumda çıkar; boru geçişinde boşluk payıyla uğraşılmaz, kırık kenar tamiri gerekmez.
- Toz kontrolü: Sulu kesimde toz bağlanır, kuru delimde makineye bağlı sanayi tipi vakumla toplanır; hastane, okul ve gıda tesisinde çalışmayı mümkün kılar.
- Hız: Yoğun donatılı kesitte kırıcı saatlerce didinirken elmas uç donatıyla betonu aynı pasoda geçer.
- Sessizlik: Kırıcıya kıyasla düşük gürültü; mesai saatinde çalışan ofis binası veya hastanede işin durmasına gerek kalmaz.
- Kesit bütünlüğü: Delik çevresi sağlam kaldığı için sonradan yapılacak ankraj ve dolgu işleri sorunsuz tutar.
İlçe İlçe Kahramanmaraş'ta Çalışma Alanları
Onikişubat, yeni konut üretiminin kalbi; rezerv yapı alanlarındaki bloklarda tesisat delikleri ve asansör kuyusu işleri yoğunlukta. Dulkadiroğlu eski kent dokusunu taşıyor; bitişik nizam yapılarda kontrollü söküm ve güçlendirme filizleri öne çıkıyor. Elbistan hem yeniden kurulan mahalleleriyle hem enerji havzasına açılan kapı olmasıyla iki koldan iş üretiyor. Afşin tarafında santral ve maden sahası işleri ağırlıkta. Pazarcık depremin merkez üssüydü; kamu binası güçlendirmeleri ve yeni sanayi yapıları burada gündemde. Türkoğlu, lojistik ve sanayi yatırımlarının genişleme aksında; fabrika temelleri ve makine ankrajları için düzenli talep geliyor. Göksun ve Andırın'da soğuk hava depoları ile tarımsal yapılar, Çağlayancerit, Ekinözü ve Nurhak'ta ise okul ve sağlık tesisi güçlendirmeleri bizi kırsala taşıyor. Eskişehir'den mobilize olan ekibimiz, iş programını ilçe fark etmeksizin tek seferde birden fazla şantiyeyi kapsayacak şekilde kurar; bu da müşteri tarafında mobilizasyon maliyetini düşürür.
İş Güvenliği, Toz ve Su Kontrolü
Beton kesme işinin görünmeyen maliyeti, kötü yönetilen toz ve sudur. Kuru delimde açığa çıkan silis tozu solunum için ciddi tehlikedir; biz kuru çalışmayı yalnızca vakum bağlantılı sistemle ve FFP3 sınıfı maskeyle yaparız. Sulu kesimde ise mesele suyun kendisidir: kesim çamuru asansör boşluğuna veya alt kata akıtılmaz, uç noktada vakumla toplanır ve tahliyesi şantiye yönetimiyle kararlaştırılan noktaya yapılır. Elektrik tarafında tüm hatlar kaçak akım korumalı panodan beslenir; sulu ortamda çalışan makine için bu tartışma konusu bile değildir. Ve en önemli kuralımız: taşıyıcı elemanda, statik onayı olmayan hiçbir delik açılmaz. İşi kaybetmek pahasına bu çizgiyi koruruz, çünkü Kahramanmaraş bu çizginin neden var olduğunu en ağır şekilde yaşamış bir şehir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kolondan karot numunesi almak binayı zayıflatır mı?
Doğru yapılırsa hayır. Numune donatı taramasından sonra, donatıya denk gelmeyecek şekilde ve elemanın orta bölgesinden alınır; boşluk rötresiz tamir harcıyla doldurulur. Kesitten alınan Ø100 mm'lik hacim, eleman kapasitesi içinde ihmal edilebilir düzeydedir. Riskli olan, taramasız delip donatı kesmektir.
Güçlendirmede filiz ekiminin tuttuğunu nereden bileceğim?
Çekme testinden. Ekilen filizlerden numune seçilir, hidrolik cihazla proje çekme yükü uygulanır ve deplasman izlenir. Test raporu, yapı denetim dosyanıza girer. Testsiz teslim edilen filiz ekimi, kontrolü olmayan bir imalattır; talep etmekten çekinmeyin.
Merkeziniz Eskişehir'de; Kahramanmaraş'taki işe nasıl yetişiyorsunuz?
Ekip ve ekipman mobilizasyonuyla. Keşif ve projelendirme uzaktan, fotoğraf ve proje üzerinden başlar; iş netleşince ekip makine, jeneratör ve yedek uçlarla birlikte şehre gelir ve iş bitene kadar sahada kalır. Aynı mobilizasyonda birden fazla şantiyenin işini birleştirmek maliyeti düşürür; bu yüzden ilinizdeki işleri toplu planlamak her iki taraf için de kazançtır.
Oturulan dairede karot deliği açılırken toz ve su sorunu yaşar mıyım?
Yaşamamanız işin standardıdır. Sulu delimde su, delik ağzına takılan toplama halkası ve vakumla anında çekilir; kuru delimde makineye bağlı sanayi vakumu tozu kaynağında yakalar. Çalışma alanındaki eşyalar örtülür, iş bitince zemin temizlenmiş hâlde bırakılır. Klima ve baca deliği gibi işler oturan dairede birkaç saat içinde tamamlanır.
Halatlı kesim hangi durumda şart olur?
Kesit kalınlığı duvar testeresinin sınırını aştığında, yani kabaca 70-80 cm üzerindeki temel, kaide ve perdelerde; ayrıca titreşimsiz söküm zorunluysa. Afşin-Elbistan havzasındaki makine temelleri ve deprem sonrası kaldırılan iri temel kütleleri tipik örneklerdir. Halat, kalınlık sınırı olmadan ve darbe üretmeden keser.
Kahramanmaraş'taki Projeniz İçin Bizimle Konuşun
Güçlendirme filizi, tesisat deliği, perde kesimi veya santral sahasında ağır kesit sökümü; işin ölçeği ne olursa olsun doğru başlangıç, projeyi ve sahayı bilen biriyle konuşmaktır. Elinizdeki statik projeyi, rölöveyi veya birkaç şantiye fotoğrafını bize iletin; çap, adet ve yöntem üzerinden net bir iş planı ve fiyat çıkaralım. İşmak Karot'un 20 yılı aşkın saha birikimi, Kahramanmaraş'ın yeniden ayağa kalkan şantiyelerinde işinizi darbesiz, ölçüsünde ve söz verilen günde bitirmek için hazır.